Co to są polifenole?

Fitochemikalia to substancje czynne pochodzenia roślinnego – naturalne związki chemiczne występujące w roślinach – nadają im barwę, smak i aromat. W naturze jest wiele naturalnych fitochemikaliów żywieniowych.

Polifenole są jedną z największych i najbardziej znanych substancji fitochemicznych w grupie
i dodatkowo dzielone na mniejsze grupy ze względu na zróżnicowany charakter. Obecnie najlepiej poznaną grupą polifenoli, a zarazem najbardziej liczną, są flawonoidy. W naturze polifenole są potrzebne roślinom, w celu ochrony przed owadami, grzybami i wirusami.
Polifenole są przeciwutleniaczami (antyoksydantami) którym przypisuje się dobroczynny wpływ na zdrowie człowieka.

Więcej informacji na temat polifenoli i ich efektów można znaleźć w publikacji naukowej: Phytochemicals in cancer prevention and management

pomit brokuły
granat
pomit kurkuma

Klasyfikacja i źródła fitochemikaliów

Polifenole można podzielić pod względem budowy na trzy główne grupy związków organicznych, jak:

  1. Kwasy fenolowe (kwasy: galusowy, elagowy, salicylowy, hydroksybenzoesowy, chlorogenowy)
  2. Flawonoidy (bioflawonoidy), które można podzielić na:
    – Flawony (apigenina, hesperydyna, luteolina)
    – Flawanony (naringenina, hesperydyna,  taksifolina)
    – Flawonole (rutyna, kwercetyna, kempferol, mirycetyna)
    – Flawanole (katechina, epikatechina, epigallokatechina)
    – Izoflawony (daidzeina, genisteina, glicyteina)
    – Antocyjany i proantocyjany (cyjanidyna, petunidyna, malwidyna, delfinidyna)
  3. Inne związki fenolowe (taniny, kapsaicyna)Flawonoidy oraz pozostałe grupy polifenoli były i są przedmiotem wielu badań naukowych. Nadal nie udało się zebrać informacji związanych ze szczegółowymi mechanizmami działania polifenoli. Niemniej szereg badań potwierdziło korzystny wpływ tych związków organicznych na zdrowie.

Polifenole gdzie najwięcej – polifenole w żywności

Nasz organizm nie jest w stanie syntetyzować polifenoli samodzielnie i dlatego musimy jest dostarczać systematycznie z zewnątrz, największe stężenie polifenoli występuje w skórce owoców.
Głównym źródłem polifenoli w pożywieniu są owoce i warzywa, niemniej zawartość polifenoli w poszczególnych gatunkach warzyw i owoców jest zróżnicowana. Ponadto, polifenole wchodzą w skład np. zielonej herbaty, yerba mate, kakaoorzechów, ziaren i warzyw strączkowych.

Poziom polifenoli w pożywieniu jest w dużej mierze zależny od sposobu jej przechowywania oraz stosowanych technik przyrządzania posiłków. Przetwarzanie i oczyszczanie roślinnego pokarmu wpływa na obniżenie poziomu przeciwutleniających związków w pożywieniu.

Kwasy fenolowe

Kwasy fenolowe posiadają silne działanie antynowotworowe. Ponadto działają one antybakteryjnie. Oprócz wspomnianych już kwasów takich jak: galusowy, elagowy, salicylowy, hydroksybenzoesowy, chlorogenowy, syryngynowy można wymienić jeszcze kwas wanilinowy.

Cenne flawonoidy

Jedną z trzech grup polifenoli są flawonoidy (bioflawonoidy), które znacząco zmniejszają ryzyko zachorowania na choroby serca i układu krążenia. Związki flawonoidowe chroni nie tylko przed chorobą wieńcową, ale również przed udarem mózgu i nowotworami płuc. Spożywanie produktów pochodzenia roślinnego, które są bogate we flawonoidy oraz wypijanie około 1 lampki czerwonego wina pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób przewlekłych. Flawony występują w zielonej herbacie, miłorzębie, pietruszce (korzeń i naciowy), selerze naciowym, jabłkach, wiśniach, winogronach i cytrynach. Flawanony występują w pomarańczach i grejpfrutach. Źródła flawanoli to: jabłka, brzoskwinie, czerwone winogrona.

Flawonole – silne barwniki

Flawonole należące do grupy flawonoidów nadają owocom żółtą barwę. Flawonole zasługują na szczególną uwagę. Ich działanie polega na hamowaniu procesu utleniania frakcji LDL cholesterolu i utrzymaniu optymalnego poziomu cholesterolu HDL. Utrzymanie odpowiedniej ilości flawonoli w diecie umożliwia poprawę profilu lipidowego oraz hamowanie tworzenia się blaszek miażdżycowych. Flawonole zmniejszają ryzyko rozwoju guzów nowotworowych. Flawonole występują w takich owocach jak: ciemne winogrona, jabłka, czarny bez, dzika róża, czereśnie, czarna porzeczka, truskawka, żurawinaaronia, czarna jagoda, malina, a także w: brokułach, żółtej cebuli, kaszy gryczanej, pomidorach, szpinaku.

Antocyjany – wartościowe barwniki

Antocyjany są barwnikami nadającymi owocom niebieski, fioletowy lub czerwony kolor. Najwięcej barwników rozpuszczalnych w wodzie znajduje się w niektórych jagodowych owocach. Antocyjany są bardzo wrażliwe na wysoką temperaturę oraz charakteryzują się bardzo dużą aktywnością biologiczną. Antocyjany są stosowane w leczeniu wrzodów, krótkowzroczności i kruchości naczyń krwionośnych. Wartościowe barwniki mogą też wpływać na opóźnienie rozwoju choroby wieńcowej i arteriosklerozy. Antocyjany działają przeciwzapalnie i skutecznie łagodzą stres oksydacyjny.

Proantocyjany są jedną z grup tanin. Wyróżniają się one na tle innych związków silną aktywnością przeciwutleniającą. Moc antyoksydacyjna tych związków organicznych jest około 50 razy silniejsza w porównaniu z witaminą C. Wymienione związki organiczne zapewniają ochronę przed uszkodzeniami powodowanymi przez słońce. Wpływają one także na poprawę widzenia i krążenia krwi.
Antocyjany i proantocyjany występują w dużych ilościach w takich owocach jak: aronia, czarna porzeczka, truskawka, winogrona, wiśnie, bez czarny, borówka czernica, jeżyny, malina, poziomka, granat, żurawina, występują też w warzywach – czerwonej cebuli, czerwonej kapuście, burakach, bakłażanie.

Najbardziej znane fitochemikalia:

  • Karotenoidy– popularne przeciwutleniacze występujące powszechnie w pomarańczach, marchewkach, pomidorach oraz innych roślinach koloru żółtego, pomarańczowego i czerwonego. Karotenoidy pełnią rolę barwnika, są również głównym źródłem witaminy A. Jedne z najczęściej spożywanych fitochemikaliów.
  • Resveratrol– występuje w winie i znany jest głównie z tego, że hamuje proces starzenia. Wielu naukowców twierdzi, że resveratrol jest jednym z głównych składników zdrowego stylu życia.
  • Flawonoidy–to duża grupa fitochemikaliów, zawierająca m.in. kwercetynę (cebule), katechiny (zielona herbata), antocyjany (jagody) i izoflawony (soja). Flawonoidy to obecnie najczęściej badane fitochemikalia, dzięki nim wiemy o wielu zdrowotnych zaletach jagód czy zielonej herbaty.
  • Lignany– występują w ziarnie oraz nasionach i mogą działać jak estrogen. Prowadzone są właśnie badania, które mają wykazać jaki wpływ mają lignany na raka piersi oraz raka prostaty.
  • Fitosterole– występują w orzechach, nasionach, ziarnie i olejach roślinnych. Mocno obniżają poziom cholesterolu.
  • Betalainy– występują w burakach i posiadają właściwości antyrakowe, jednak potrzebne są dalsze badania, które pozwolą dokładnie ustalić, jaki wpływ mają betalainy na walkę z rakiem. (http://www.odzywianie.info.pl/)

Polecane artykuły (w j.polskim):

  1. „Naturalne polifenole w chemoprewencji raka gruczołu krokowego – od badań podstawowych do testów klinicznych” Ewelina Szliszka, http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2324
  2. „Polifenole w profilaktyce chorób cywilizacyjnych“ autorzy: Aneta Koszowska, *Anna Dittfeld, Anna Puzoń-Brończyk, Justyna Nowak, Barbara Zubelewicz-Szkodzińska, http://www.czytelniamedyczna.pl/4658,polifenole-w-profilaktyce-chorob-cywilizacyjnych.html
  3. „Polifenole pochodzące z owocu granatu w leczeniu raka Stercza. Nowe perspektywy oraz kliniczne i przedkliniczne dane na temat działania polifenoli owocu granatu”, Ludwig Manfred Jacob , Karl Friedrich Klippel , http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1648
  4. „Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część I. Polifenole roślinne, karotenoidy, błonnik pokarmowy“ Justyna Zalega,  Dorota Szostak-Węgierek http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-1-041.pdf
  5. „Wpływ roślin i innych składników pożywienia na przerzuty nowotworów układu moczowo-płciowego”, Dorota M. Olszewska-Słonina , http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2120